بررسی اینکه چرا در عصر شبکههای اجتماعی، بسیاری از مخاطبان اطلاعات و تحلیلهای برخی تولیدکنندگان محتوا را قابلاعتمادتر از رسانههای سنتی میدانند
در گذشته، رسانههای بزرگ تقریباً تنها منبع اصلی دریافت اخبار، تحلیلها و اطلاعات عمومی بودند. روزنامهها، شبکههای تلویزیونی و خبرگزاریها نقش دروازهبان اطلاعات را داشتند و بخش بزرگی از جامعه برای آگاهی از اتفاقات جهان به آنها مراجعه میکرد.
اما با ظهور اینترنت و پلتفرمهایی مانند یوتیوب، این وضعیت بهتدریج تغییر کرد. امروز میلیونها نفر بخشی از اخبار، تحلیلها و حتی دیدگاههای خود درباره موضوعات مختلف را از طریق تولیدکنندگان محتوا دریافت میکنند. در برخی موارد حتی مشاهده میشود که مخاطبان به یک یوتیوبر خاص بیشتر از رسانههای رسمی اعتماد دارند.
این موضوع برای بسیاری از افراد عجیب به نظر میرسد. چگونه ممکن است یک فرد با یک دوربین و یک کانال یوتیوب بتواند اعتماد بیشتری نسبت به سازمانهای رسانهای بزرگ به دست آورد؟
پاسخ این سؤال به مجموعهای از عوامل روانشناختی، رسانهای و اجتماعی مربوط میشود که در سالهای اخیر شکل گرفتهاند.
مردم بیشتر به انسانها اعتماد میکنند تا به سازمانها
یکی از مهمترین دلایل این پدیده به نحوه شکلگیری اعتماد در ذهن انسان مربوط میشود.
اعتماد معمولاً میان انسانها راحتتر شکل میگیرد تا میان انسان و یک نهاد بزرگ و ناشناس.
وقتی مخاطب سالها یک یوتیوبر را تماشا میکند، صدای او را میشنود، تغییرات زندگیاش را میبیند و با شخصیتش آشنا میشود، نوعی احساس شناخت و نزدیکی ایجاد میشود.
در مقابل، رسانههای بزرگ اغلب برای مخاطبان چهره مشخصی ندارند. آنها به شکل یک سازمان دیده میشوند، نه یک فرد.
به همین دلیل بسیاری از کاربران هنگام شنیدن یک خبر از زبان فردی که سالها دنبال کردهاند، احساس اعتماد بیشتری نسبت به شنیدن همان خبر از یک نهاد رسانهای پیدا میکنند.
یوتیوبرها معمولاً صمیمیتر به نظر میرسند
بخش زیادی از محتوای رسانههای سنتی بر پایه ساختارهای رسمی ساخته میشود.
گویندگان خبر، مجریان و خبرنگاران معمولاً لحن حرفهای و کنترلشدهای دارند.
اما بسیاری از یوتیوبرها به شکلی کاملاً متفاوت صحبت میکنند.
آنها مستقیم با دوربین حرف میزنند، تجربههای شخصی خود را تعریف میکنند، اشتباهاتشان را میپذیرند و از زندگی روزمره خود صحبت میکنند.
این سبک ارتباط باعث میشود مخاطب احساس کند با یک انسان واقعی روبهرو است، نه با یک ساختار رسمی و دور از دسترس.
هرچه این حس صمیمیت بیشتر شود، احتمال شکلگیری اعتماد نیز افزایش پیدا میکند.
بیاعتمادی به رسانههای سنتی در سالهای اخیر افزایش یافته است
در بسیاری از کشورها، اعتماد عمومی به رسانههای بزرگ نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است.
دلایل این موضوع متفاوت هستند.
برخی افراد معتقدند رسانهها تحت تأثیر منافع اقتصادی یا سیاسی قرار دارند.
برخی دیگر احساس میکنند که رسانههای بزرگ همه دیدگاهها را پوشش نمیدهند.
در نتیجه بخشی از مخاطبان به دنبال منابع جایگزین میروند.
یوتیوب دقیقاً در چنین فضایی رشد کرده است.
کاربران میتوانند دهها یا صدها دیدگاه مختلف را درباره یک موضوع ببینند و خودشان تصمیم بگیرند به چه کسی اعتماد کنند.
این تنوع باعث شده برخی افراد احساس کنند اطلاعاتی که از تولیدکنندگان مستقل دریافت میکنند، کمتر تحت تأثیر ساختارهای رسمی قرار دارد.
مخاطبان فرآیند فکر کردن را میبینند
یکی از تفاوتهای مهم میان بسیاری از یوتیوبرها و رسانههای سنتی این است که تولیدکنندگان محتوا اغلب مسیر رسیدن به یک نتیجه را نیز توضیح میدهند.
آنها درباره منابع خود صحبت میکنند.
تحقیقاتشان را نشان میدهند.
تردیدهایشان را بیان میکنند.
و گاهی حتی در مقابل مخاطب نظر خود را اصلاح میکنند.
این شفافیت میتواند حس اعتماد را تقویت کند.
زیرا مخاطب فقط نتیجه نهایی را نمیبیند؛ بلکه فرآیند رسیدن به آن را نیز مشاهده میکند.
در مقابل، بسیاری از رسانههای سنتی معمولاً اطلاعات را به شکل نهایی و آماده ارائه میکنند و فرصت کمتری برای مشاهده پشت صحنه تصمیمگیری وجود دارد.
تکرار و حضور مداوم اعتماد میسازد
اعتماد معمولاً در یک روز شکل نمیگیرد.
بسیاری از یوتیوبرهای موفق سالها به شکل مداوم در زندگی مخاطبان حضور داشتهاند.
مخاطب صدها ساعت از محتوای آنها را دیده است.
شاهد اشتباهات، موفقیتها و تغییرات آنها بوده است.
همین تداوم باعث میشود رابطهای عمیقتر از یک ارتباط رسانهای ساده شکل بگیرد.
در واقع برای بسیاری از کاربران، یک یوتیوبر محبوب دیگر فقط یک تولیدکننده محتوا نیست؛ بلکه به شخصیتی آشنا تبدیل شده که مدتهاست در بخشی از زندگی روزمره آنها حضور دارد.
اعتماد همیشه به معنای درست بودن نیست
نکته بسیار مهم این است که اعتماد مخاطب لزوماً به معنای صحت اطلاعات نیست.
گاهی افراد به کسانی اعتماد میکنند که احساس نزدیکی بیشتری با آنها دارند، حتی اگر اطلاعات آنها دقیقتر از منابع دیگر نباشد.
این موضوع یکی از چالشهای مهم عصر دیجیتال است.
زیرا محبوبیت و اعتماد عمومی همیشه با تخصص یا دقت علمی یکسان نیست.
به همین دلیل کارشناسان رسانهای تأکید میکنند که حتی هنگام دنبال کردن محبوبترین تولیدکنندگان محتوا نیز باید تفکر انتقادی حفظ شود و اطلاعات مهم از چند منبع مختلف بررسی شوند.
آیا رسانهها در حال از دست دادن جایگاه خود هستند؟
واقعیت این است که ما بیشتر با یک تغییر در الگوی اعتماد مواجه هستیم تا حذف کامل رسانهها.
رسانههای سنتی همچنان نقش مهمی در تولید اطلاعات دارند و بسیاری از تولیدکنندگان محتوا نیز از دادهها و گزارشهای همین رسانهها استفاده میکنند.
اما تفاوت اصلی این است که امروز مخاطبان دیگر فقط یک مسیر برای دریافت اطلاعات ندارند.
آنها میتوانند میان صدها منبع مختلف انتخاب کنند و همین موضوع باعث شده اعتماد به شکل پراکندهتری میان افراد و رسانههای گوناگون توزیع شود.
جمعبندی
اعتماد بیشتر برخی مخاطبان به یوتیوبرها نسبت به رسانههای سنتی نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است؛ از جمله ارتباط انسانی مستقیم، صمیمیت بیشتر، حضور مداوم در زندگی مخاطب، شفافیت در بیان دیدگاهها و کاهش اعتماد عمومی به برخی نهادهای رسانهای.
با این حال، اعتماد و دقت همیشه یکسان نیستند. یک تولیدکننده محتوا ممکن است بسیار محبوب و قابل اعتماد به نظر برسد، اما این موضوع بهتنهایی تضمینکننده صحت اطلاعات او نیست.
در نهایت شاید سؤال اصلی این نباشد که «چرا مردم به بعضی یوتیوبرها بیشتر اعتماد میکنند؟» بلکه این باشد:
«در دنیایی که هر فرد میتواند یک رسانه باشد، چگونه میتوان میان احساس اعتماد و اعتبار واقعی تفاوت قائل شد؟»
بدون دیدگاه